HPV Nedir? Belirtileri, Tanısı, Tedavisi ve HPV Aşısı Hakkında Bilmeniz Gerekenler
HPV, yani Human Papillomavirus, cilt ve mukozaları etkileyebilen çok yaygın bir virüs grubudur. HPV’nin 200’den fazla tipi vardır. Bazı tipler genital siğillere yol açabilirken, bazı “yüksek riskli” tipler özellikle rahim ağzı kanseri başta olmak üzere vulva, vajen, anüs, penis ve ağız–boğaz bölgesi kanserleriyle ilişkilidir.
HPV bulaşması sadece cinsel ilişkiyle mi olur?
HPV çoğunlukla cilt temasıyla bulaşır. Vajinal, anal veya oral cinsel temasla bulaşabilir; ancak bulaşma için mutlaka tam cinsel birleşme olması gerekmez. Genital bölge teması da bulaş için yeterli olabilir. Bu nedenle HPV, cinsel aktif bireylerde oldukça sık görülür.
HPV enfeksiyonu çoğu kişide fark edilmeden geçirilir. Bağışıklık sistemi virüsü genellikle aylar veya birkaç yıl içinde temizleyebilir. Ancak bazı kişilerde enfeksiyon kalıcı hale gelebilir. Özellikle yüksek riskli HPV tiplerinin uzun süre devam etmesi, rahim ağzı hücrelerinde kanser öncüsü değişikliklere neden olabilir.
HPV her zaman belirti verir mi?
Hayır. HPV enfeksiyonlarının büyük kısmı hiçbir belirti vermez. Kişi virüsü taşıdığını bilmeden yıllarca yaşayabilir ve bu süreçte virüsü partnerine bulaştırabilir.
Belirti olduğunda en sık görülen bulgular şunlardır:
Genital bölgede siğil veya kabarıklıklar
Kaşıntı, hassasiyet veya rahatsızlık hissi
Rahim ağzında hücresel değişiklikler
İleri evre rahim ağzı hastalıklarında ilişki sonrası kanama, adet dışı kanama, kötü kokulu akıntı veya pelvik ağrı
Önemli nokta şudur: Rahim ağzındaki kanser öncüsü değişiklikler çoğu zaman belirti vermez. Bu nedenle düzenli tarama testleri çok önemlidir.
HPV tanısı nasıl konur?
HPV tanısı, hastanın şikâyetine ve muayene bulgularına göre farklı yöntemlerle konur.
Genital siğiller çoğu zaman jinekolojik muayene sırasında görünümle tanınabilir. Rahim ağzı açısından ise HPV testi ve smear testi kullanılır.
HPV testi, rahim ağzında yüksek riskli HPV tiplerinin varlığını araştırır. Smear testi ise rahim ağzı hücrelerinde anormal değişiklik olup olmadığını değerlendirir. Bazı durumlarda iki test birlikte yapılabilir.
Eğer testlerde riskli bir sonuç saptanırsa kolposkopi önerilebilir. Kolposkopi, rahim ağzının özel bir büyütme sistemiyle ayrıntılı incelenmesidir. Gerekirse biyopsi alınarak hücresel değişikliğin derecesi belirlenir.
HPV pozitif çıkarsa kanser miyim?
Hayır. HPV pozitifliği kanser anlamına gelmez. HPV pozitifliği, rahim ağzında takip edilmesi gereken bir risk faktörü olduğunu gösterir. Çoğu HPV enfeksiyonu kendiliğinden geriler. Önemli olan, enfeksiyonun kalıcı olup olmadığını ve hücrelerde değişiklik yapıp yapmadığını düzenli kontrollerle izlemektir.
HPV’nin tedavisi var mı?
HPV virüsünü doğrudan vücuttan temizleyen özel bir ilaç yoktur. Tedavi, HPV’nin neden olduğu durumlara göre planlanır.
Genital siğiller varsa; ilaç tedavileri, kriyoterapi yani dondurma, elektrokoter yani yakma, lazer veya cerrahi yöntemler uygulanabilir. Hangi yöntemin seçileceği siğillerin sayısına, yerleşimine, büyüklüğüne ve hastanın durumuna göre değişir.
Rahim ağzında kanser öncüsü hücresel değişiklikler varsa tedavi, değişikliğin derecesine göre belirlenir. Hafif değişikliklerde takip yeterli olabilir. Daha ileri değişikliklerde LEEP, konizasyon veya benzeri cerrahi işlemler gerekebilir.
Tedaviden sonra düzenli takip çok önemlidir. Çünkü siğiller tekrarlayabilir veya rahim ağzı hücre değişiklikleri zaman içinde yeniden ortaya çıkabilir.
HPV takibi nasıl yapılır?
Takip planı; hastanın yaşına, HPV tipine, smear sonucuna, kolposkopi ve biyopsi bulgularına göre kişiye özel belirlenir.
Genel olarak takipte şu unsurlar yer alabilir:
HPV testi
Smear testi
Kolposkopi
Biyopsi sonucu değerlendirmesi
Tedavi sonrası kontrol muayeneleri
Gerekirse 6 ay, 1 yıl veya daha uzun aralıklarla tekrar testler
HPV takibinde amaç, kanser gelişmeden önce riskli hücresel değişiklikleri erken dönemde yakalamak ve uygun şekilde tedavi etmektir.
HPV aşısı neden önemlidir?
HPV aşısı, HPV’ye bağlı kanserlerin ve genital siğillerin önlenmesinde en etkili yöntemlerden biridir. Aşı, özellikle HPV ile karşılaşmadan önce yapıldığında en yüksek korumayı sağlar. Bu nedenle ideal dönem ergenlik öncesi veya erken ergenlik dönemidir.
Ancak daha önce cinsel aktivitesi başlamış kişilerde de aşı faydalı olabilir. Çünkü kişi bir HPV tipiyle karşılaşmış olsa bile aşı, henüz karşılaşmadığı diğer HPV tiplerine karşı koruma sağlayabilir.
HPV aşısı kimlere yapılabilir?
HPV aşısı birçok ülkede kız ve erkek çocuklara önerilmektedir. Genellikle 9–14 yaş arası dönem en uygun dönem olarak kabul edilir. Daha ileri yaşlarda da, özellikle 26 yaşına kadar, aşılama önerilebilir. 27–45 yaş aralığında ise karar, kişinin risk durumu ve hekim değerlendirmesiyle birlikte verilmelidir.
Aşı şeması yaşa ve bağışıklık durumuna göre değişebilir. Daha küçük yaşlarda genellikle daha az doz yeterli olurken, daha ileri yaşta başlayanlarda veya bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde ek dozlar gerekebilir.
HPV aşısı mevcut HPV enfeksiyonunu tedavi eder mi?
Hayır. HPV aşısı mevcut HPV enfeksiyonunu veya mevcut siğilleri tedavi etmez. Aşının amacı, ileride karşılaşılabilecek HPV tiplerine karşı koruma sağlamaktır. Bu nedenle HPV pozitif olan kişilerde bile aşının faydası hekimle birlikte değerlendirilmelidir.
Aşı yaptıranların smear veya HPV testi yaptırmasına gerek kalmaz mı?
Hayır. HPV aşısı çok önemli bir koruma sağlar, ancak tüm rahim ağzı kanseri riskini tamamen ortadan kaldırmaz. Bu nedenle aşı yaptırmış kişiler de yaşlarına ve risk durumlarına uygun rahim ağzı kanseri taramalarına devam etmelidir.
HPV’den korunmak için başka neler yapılabilir?
HPV’den korunmada en etkili yaklaşım, aşı ve düzenli taramanın birlikte uygulanmasıdır. Bunun yanında kondom kullanımı bulaş riskini azaltabilir; ancak HPV cilt temasıyla da bulaşabildiği için tam koruma sağlamaz. Sigara kullanmamak, bağışıklık sistemini desteklemek ve düzenli jinekolojik kontrolleri aksatmamak da önemlidir.
Ne zaman doktora başvurmalısınız?
Genital bölgede siğil, kabarıklık, kaşıntı, ilişki sonrası kanama, adet dışı kanama, kötü kokulu akıntı veya açıklanamayan pelvik ağrı varsa jinekolojik değerlendirme önerilir. Ayrıca smear veya HPV testinde anormal sonuç çıkan kişiler, sonucu geciktirmeden hekimiyle paylaşmalı ve önerilen takip planına uymalıdır.
HPV çok yaygın bir enfeksiyondur ve HPV pozitifliği utanılacak ya da panik yapılacak bir durum değildir. Doğru bilgi, düzenli takip, uygun tedavi ve HPV aşısı ile HPV’ye bağlı ciddi hastalıkların büyük bölümü önlenebilir.
